Showing posts with label "ڪيلشم Calcium". Show all posts
Showing posts with label "ڪيلشم Calcium". Show all posts

Thursday, 9 April 2020

وائرس جا وائرس - وائروفيج

وائرس جا وائرس - وائروفيج 
ترجمو : دريا خان
 
ڇا وائرس بيمار ٿي سگھن ٿا؟
جي،
ڪيئن؟
وائرل انفيڪشن سان،
ڪجھ وائرس اهڙا آهن جن جي زندگيءَ جو گذارو ٻين وائرس تي آهي، هي وائروفيج آهن، ارتقا جو مسلسل عمل بي چين آهي، بي قرار آهي ڪنڍن جي کوجنا اسانجي حيران ڪري ڇڏيندي آهي، 2008ع ۾ ملڻ وارو پهريون وائروفيج سپوٽنگ جي دريافت بہ اهڙي ئي هئي، انھن کي فرنچ محققن پيرس جي پاڻي جي ٽاور مان ڳولهيو، هي گهڻا ئي ننڍا وائرس اڪيلا ناهين ملندا، هي وڏي وائرس سان گڏ ملندا آهن، انھن وڏن وائرس سان گڏ جنھن کي هي انفيڪٽ ڪري چڪا هوندا آهن. 
بيمار ٿي وڃڻ وارا وڏا وائرس، جهڙوڪ ميمي وائرس يا پينڊورا وائرس پاڻ 2003ع ۾ دريافت ٿيا، انڪري وائرولوجي جي سائنس ۾ هي وڏا وائرس ۽ انن کي بيمار ڪرڻ وارا وائروفيج، هي سڀ پاڻ هڪ نيو فيلڊ آهي، 
وڏا وائرس هڪ گهرڙي جاندار اميبا کي بيمار ڪندي مليا هيا، ۽ سڄي دنيا ۾ ملي چڪا آهن، هاڻي اسانکي علم ناهي تہ ھي انسانن کي بيمار ڪندا آهن يا نہ، هي انسانن جي اندر بہ مليا آهن ۽ نمونيا جو شڪار ماڻهن ۾ بہ پر اڃان اسانکي اهو علم ناهي تہ بيمار ڪرڻ ڇڏڻ ۾ انھن جو بہ ڪو هٿ هو، يا هي خالي اتئي پنھنجي ڪم سان ڪم رکيون ويٺا هيا. 
هي گنڍيل وائرس گھڻا ئي وڏا آهن، وائرس جي دنيا جي حساب سان، پنھنجي سائز ۽ جينياتي پيچيدگي جي حساب کان هي بيڪٽيريا جي ويجھو آهن، ميمي وائرس پنج سو کان اٺ سو نينو ميٽر ويڪرا آهن، ۽ جينوم جا ٻارهن ميلن ويھ پيئير جوڙا رکندو آهي، پنڊورا وائرس انکان بہ وڏا آهن، سپوٽنگ وائرو فيج پنھنجو نشانو انھن ميمي وائرس کي بڻائي وٺندو آهي، انجو پنھنجو سائز خالي 50 نينوميٽر جي ويجھو آهي ۽ جينوم جي خالي ارڙهن ھزار ويھ پيئير جوڙا موجود آهن، بيڪٽيريا کي بيمار ڪرڻ وارو ليمڊا وائرس بہ ايترو ئي سائز رکندو آهي، جڏهن تہ فلو وائرس جو جينوم انکان بہ ساڌو آهي. 
جيڪا شيءِ عجيب آهي، اها هي تہ جيتوڻيڪ هي وڏا وائرس وڏا آهن پر ڪنھن حملو ڪندڙ جي لاءِ ميزبان ٿي سگهن ٿا؟ ايئن لڳندو نہ هو، وائرس ڊي اين اي ۽ پروٽين مان بڻبا آهن پر انھن وٽ ترجمو ڪرڻ وارا اوزار ناهين جنھن سان هي پروٽين بڻجي سگهن، ان وجھ سان وائرس کي پڙهڻ جي لاءِ ڪو ميزبان گهربل آهي، وائرس ميزبان خلي ۾ گهري ويندا آهن، ۽ انھن جي سامان تي قبضو ڪري وائرس بڻائڻ جون ننڍڙيون فيڪٽريون بڻائي ڇڏيندا آهن، ميزبان خلي کانسواءِ وائرس پنھنجي تعداد نٿو وڌائي سگهي، پر وائروفيج جي معاملي ۾ انجو ميزبان پاڻ هي هڪ وائرس آهي، ميمي وائرس پاڻ پنھنجي ڊي اين اي ۽ پروٽين کي ڪاپي نٿا ڪري سگهن، انکي پاڻ اميبا کي بيمار ڪرڻو پوندو آهي تہ جيئن نقل ڪري سگهن، تہ پوءِ هي مھمان نوازي ڪيئن ڪري سگھن ٿا؟ اتي وائروفيج جي هڪ چالاڪي ڪم ايندي آهي، 
جڏهن ميمي وائرس اميبا کي انفيڪٽ ڪري رهيو هوندو آهي، ان وقت هر وائروفيج ميمي وائرس کي، جنھن وقت ميمي وائرس اميبا جي نظام کي قابو ۾ ڪري وائرس فيڪٽريون لڳائيندو آهي، هي وائرس ان سسٽم ۾ کاٽ لڳائي ڪري انھن فيڪٽرين کي” هائي جيڪ “ ڪري وٺندو آهي، وائرس پاڻ اميبا جا نہ بلڪ ان وڏي وائرس جي چاپلوس آهن، وائرس ۾ جيڪا بنيادي شيءَ ناهي هوندي اهو رائبوزوم آهي، سائنسدان ان رائبوزوم جي مدد سان جاندارن جي پاڻ ۾ رشتي دارن جي باري ۾ ڄاڻيندا آهن، وائرس ان پيراڊائم ۾ فٽ ناهين هوندا، تاريخي طور تي وائرس جي زندگي جي وڻ ۾ شمار ناهي ڪيو ويو، شايد هي اسانجي” خليا پرستي “ هجي جيڪڏهن وائرس جي رايبوزوم ناهين تہ خلياتي زندگي وٽ ڪيپسڊ ناهين جيڪي انھن جي ٻاهرين تھ بڻائيندا آهن
گڏيل وائرس ان بحث کي وڌيڪ ڳجهو ڪري رهيا آهن، انھن وٽ وڏو جينوم بہ آهي ۽ پيچيدگي بہ، ۽ انکان سواءِ پروٽين بڻائڻ واري مشينري جو ڪجھ حصو بہ جيڪو اسانجو خيال هو تہ صرف خلياتي زندگي جي خاصيت آهي،
وائروفيج جو ڊي اين اي پنهنجي ميزبان وائرس سان گڏ ائين بہ ملي ويندو آهي، جيئن وائرل ڊي اين اي پنھنجي ميزبان خلي سان گڏ، تہ جيڪڏهن انھن کي” شڪار “ ڪري سگھجي ٿو ۽ خلياتي زندگي جي طرح انھن کي بيمار ڪري سگھجي ٿو، هي وائرس جي زندھ هجڻ جي حق ۾ هڪ دليل استعمال ٿي سگھجي ٿي، 
اڃان تائين اسان صرف ارڙهن وائروفيج دريافت ڪيا آهن، اينٽارڪٽيڪا جي شاخ ۾ بہ ۽ فرانس ۾ ڪنٽيڪٽ لينز محفوظ ڪرڻ واري تحليل ۾ بہ، انھن کي جينومڪ اڀياس جي مدد سان کوجيو ويو، انھن جي وڌيڪ تفصيل سان اسان اڃان واقف ناهيون، هي ڏسڻ ۾ ڪيئن لڳندا آهن ۽ ڪنهن کي متاثر ڪندا آهن، پر اسانکي لڳي ٿو تہ انھن جهڙا ڪيترائي ٻيا بہ آهن، وائروفيج بہ ۽ گڏيل وائرس بہ، ڇا وائرس زندگي جي قسم آهن يا نہ، ان سوال تي بائيو لوجسٽ اڃان جلدي متفق ٿيندي نظر نٿا اچن ڇوجو ارتقا قيمتي ڊٻن ۽ انھن تي لڳل ليبل جي صورت ۾ ناهي، وائرس جي وائرس تي حملو ڪندڙ دنيا ۾ اسانجي ڄاڻڻ لاءِ اڃان بہ ڪجھ باقي آهي، هڪ تسلي هي صحيح تہ اسان کي بيمار ڪرڻ ڇڏڻ وارا پاڻ بہ بيمار ٿي وڃڻ کان شايد محفوظ ناهين...

وائرس جي دريافت

وائرس جي دريافت
ترجمو : دريا خان

وائرس جو لفظ تضاد رکندو آهي، اهو رومن دور جو لفظ آهي، هتي انجو مطلب نانگ جو زهر بہ هو ۽ مرد جو مادي نطفو بہ، بگاڙ ۽ تخليق، هڪ ئي لفظ ۾ - اڳين صدين ۾ وائرس جي لفظ هڪ ٻئي معني ماڻي ورتي، هڪ آلودگي جو مواد جيڪو بيماري پکيڙي سگھي ٿو، اهو پاڻياٺ بہ ٿي سگھجي پئي، جيئن ڪنھن خراب زخم کان رستو مواد، هي هوا ۾ ڦرندڙ ڳجهو مواد بہ ٿي سگھجي پيو، اهو ڪنھن ورق تي بہ اثر وجهي پئي سگهيو، جيئن جو آڱر کي هٿ لاهي تہ بيماري پکيڙي ڇڏي، پنھنجو حاضر هاڻوڪي معني ان اڻويھ صدي جي آخر ۾ وٺن شروع ڪيو ۽ انجي وجھ هڪ زرعي تباهي هئي 

نيدرلينڊز ۾ 1879ع ۾ تمباڪو جي کيتيءَ ۾ هڪ بيماري ڦھلجي رهي هئي، جنھن سان ٻوٽن جي واڌ ويجھ بيهجي ويندي هئي، ان تي تحقيق ڪرڻ وارا نوجوان زرعي ڪيمسٽ ايڊولف مائير هيا، انھن اهو پتو لڳايو تہ بيمار ٻوٽن مان رس گڏ ڪري صحتمند ٻوٽن ۾ وڌو وڃي تہ ھي ٻوٽا بہ بيمار پئجي ويندا آهن جنھن جو مطلب هي تہ انجي وجھ انھن ٻوٽن جي اندر پيدا ٿيندڙ ڪا خوردبيني پيٿوجن هئي، پر ڪهڙي؟ مائير انکي دريافت نہ ڪري سگھيا 
هڪٻئي ڊچ سائنسدان مارٽينس بائيرنڪ جن ڪجھ سالن کانپوءِ ان تحقيق کي اتان کان اڳتي وڌايو، اهو ڇا هو؟ ڪجھ اهڙو جيڪو بيڪٽيريا کان گهڻو ننڍو هو؟ انھن بيمار ٻوٽن کي پيسا ۽ انکان حاصل ٿيندڙ پاڻياٺ هڪ گھڻي فائن ڇاڻي مان گذاريو جنھن سان ٻوٽن جا خليا ۽ بيڪٽيريا بہ ڇاڻجي پئي سگهجا، جيڪي صاف سنهڙي پٽڙي حاصل هوا انکي صحتمند ٻوٽن ۾ داخل ڪيو، ٻوٽا بيماري ٿي ويا
بائيرنڪ هاڻ نئين بيمار ٻوٽن کان انھي طرح جو جوس فلٽر ڪيو، هي بہ نئين ٻوٽن کي بيمار ڪري ڇڏيندو هو، جيڪو ڪجھ هو، ان رس ۾ هو، بيڪٽيريا جهڙوڪ گھڻو ننڍو هو، پنھنجي ڪاپي ڪري پئي سگھيو ۽ بيماري اڳتي پکيڙي پئي سگھيو. 

ان سنهڙي پٽڙي ۾ جيڪو ڪجھ بہ هو اهو ڪنھن بہ اهڙي شيء کان مختلف هو جنھن کي ان وقت جا بائيو لوجسٽ ڄاڻنيدا ها، نہ خالي گھڻو ننڍو بلڪ وڏي پڪي جسامت، الڪوحل جو اضافو ڪيو، ان جي انفيڪشن جي صلاحيت ۾ فرق نہ پيو، انکي گرم ڪيو، ڪجھ فرق نہ پيو، ان سان هڪ فلٽر پيپر کي آلو ڪيو، انکي سڪائي ڪري ٽن مھينن لاءِ رکيو ويو ۽ پوءِ پاڻي ۾ وڌو ويو، هي ڳارو بہ نئي ٻوٽن کي بيمار ڪري ڇڏيندو هو. 
هائيرنڪ ان ڳجھي ايجنٽ تي ”وائرس"  جو لفظ استعمال ڪيو، هي ان لفظ جو سڀ کان پهريون ڀيرو ڪيو ويندڙ استعمال هو، جيڪي انھن جي جديد معني ۾ هو، بائيرنڪ ٻڌايو هو تہ وائرس ڇا ” نہ “ آهي، هي جانور ناهي، ٻوٽو ناهي، فنگس ناهي، بيڪٽيريا ناهي، انکان اڳتي پوءِ اڻويھ صدي جي سائنس جي حد اچي چڪي هئي، انکان گهڻو پتو نہ پئي ڪري سگهجو

وائرس کي صحيح سمجھڻ جي لاءِ نئين اوزارن ۽ سٺن خيالن جو انتظار ڪيو وڃي رهيو هو، اليڪٽران مائيڪروسڪوپ سان سائسندانن کي ڏسڻ جو موقعو مليو اهو ڇا هو، گھڻا ئي ننڍا ذرڙا، انھن جي اڳيان بيڪٽيريا گهڻا وڏا آهن، موازنيِ جي لاءِ گڏ ڏنل تصوير 

انھن جي ننڍي سائز جي ڪارڻ، سائنسدانن انهن جي اندر ڏسڻ ۽ انھن جو آپريشن ڪرڻ جا طريقا ڳولهي لڌا آهن، هڪ انساني خليو ڪيترا ملين ماليڪيولز سان لاڳاپيل آهي، جيڪو ماحول کي محسوس ڪندا آهن، خوراڪ وٺندا آهن، وڌندا آهن، فيصلو ڪندا آهن تہ ڪڏهن ٻن مان الڳ ٿيڻو آهي يا ساٿي خلين جي ڀلائي جي خاطر خودڪشي ڪري وٺڻي آهي،  وائرولوجسٽ ڳولھا ڪري چڪا آهن تہ وائرس ان جي مقابلي ۾ گھڻا ساڌا آهن، پروٽين جي تھ ۾ موجود ٻيڻي ٽيڻي جينز تي لاڳاپيل آهن، انھن دريافت ڪيو هي ان سادگي ۽ محدود جينياتي حڪمن باوجود وائرس زندگي جي ٻين قسمن کي هائي جيڪ ڪري سگهن ٿا، اهوئي وائرس کي پنهنجي جينز ۽ پروٽين پنھنجي ساٿي ۾ انجيڪٽ اندر وجهڻ جي عمل کي ڪندي ڏسي سگھن پيا ۽ ان تي ڪنٽرول ماڻي ڪري انکان پنھنجون ڪاپيون ٺهرائيندا هيا، هڪ وائرس هڪ خليي جي اندر داخل ٿي ڪري اڳين ڏينھن هزار ڪاپيون ٺهرائي ڪري نڪري سگھي پيو
وائرولوجسٽ 1950ع جي ڏهاڪي تائين هي بنيادي سچائي پتو ڪري چڪا هئا پر وائرولوجي ۾ اڳتي وڃڻ جي لاءِ گھڻو ڪجھ هو، وائرو لوجسٽ اهو نہ ڄاڻيندا هئا تہ پاپيلوما وائرس ڪيئن سيهڙ جا سنڱ ڪڍرائيندو هو، ۽ لکين عورتون کي هر سال سروڪس ڪينسر ۾ جڪڙائي ڇڏيندو آهي، انھن کي اهو پتو نہ هو تہ ھي پنھنجي ساٿي جي دفاعي نظام سان ڪيئن بچندا آهن، ڪنھن بہ ٻئي شيء کان وڌيڪ تيز رفتاري سان ارتقاء ڇو ڪندا آهن ان وقت اڃان انھن کي اهو پتو نہ هو تہ هڪ وائرس ان وقت چمپيزي کان انسانن ۾ ٽپو ڏئي چڪو هو، ڦهلجي رهيو آهي، ۽ ٽن ڏهاڪن کانپوءِ انسانيت جي وڏن قاتلن ۾ ليکيو ويندو، انھن جي وهم ۽ دماغ ۾ بہ نہ هو تہ زمين تي وائرس جي قسم ۽ تعداد گهڻي ڀاڱي وڌيڪ آهي، ۽ هي تہ زندگي جي جينياتي قسم سڀ کان وڌيڪ وائرس ۾ آهي، هي بہ پتو نہ ھو تہ ھي سياري جي پد حرارت جو ٿرموسٽيٽ جو ڪم ڪندا آهن، زمين ۾ بڻجڻ واري آڪسيجن جي وڏي حصي جا ذميوار آهن، اسانجو ساھ کڻڻ انھن جي ضمي آهي، ۽ اهو تہ بلڪل بہ پتو نہ هو تہ انساني جينوم کي پنھنجو هڪ قابل ذڪر حصو انھن هزارين وائرس تي لاڳاپيل آهي، جيڪي اسانجي پري وارن ابن ڏاڏن جي مختلف وقتن ۾ انفيڪٽ ڪندا رهيا آهن هي تہ شايد چار ارب سال اڳ وائرس زندگي جي شروعات کي ڌڪو لڳايو هو 
هاڻي سائنسدان انھن شين مان ڪجھ ڪجھ واقف آهن، هي انساني جسم جي اندر يا زمين جي ڏکين مقامن تي وائرس جي موجودگي جي سڃاڻپ ڪري سگهن ٿا، هن سياري جي وائرس جي سمجھ اڃان گھڻي گهري ناهي پر انھن کي سمجھڻ جي شروعات ٿي چڪو آهي.

وائرس ڪٿان کان آيا؟ پيليو وائرولوجي

وائرس ڪٿان کان آيا؟ پيليو وائرولوجي
ترجمو : دريا خان

جاندار ۽ بيجان شينءَ جي وچ ۾ بس پروٽين ۽ جينياتي معلومات جيڪا ڪڏهن  اسانکي بيمار ڪري ڇڏيندي آهي، ان شيءَ جو ثبوت تہ گھڻي ننڍي شيءَ جو اثر گهڻو وڏو ٿي سگهي ٿو، هي جينياتي چَور آهن جن کي اسان وائرس چوندا آهيون، انھن جي ڪا باقيات فوسل پنڊ پهاڻ جي صورت ۾ ناهي، هڪ خلوي زندگي جي بقايائون رهجي ويندي آهي، پر اهوئي ان ڀاڱي ننڍا ۽ ڪمزور آهن، جو انھن جا نشان پٿرن تي محفوظ ناهين رهندا، پر انھن جا هڪڙا ٻئي طرح جا فاسل بہ آهن جيڪي ڪيترا ڀيرا پنھنجي ميزبان جي ڊي اين اي ۾ ڇڏي ويندا آهن، ۽ هي نشان ان وقت اسانجي پنھنجي اندر بہ موجود آهن ان جي ان ماليڪيولز فاسل جي رستي کان انھن جي پويان اچي ڪري اهو پتو ڪري سگھجي ٿو تہ ھي آيا ڪٿان کان ۽ ڪيئن؟ تبديل ڪيئن ٿيندا رهيا 
وائرس جي ڪاميابي جي خاصيت انجي سادگي رهي آهي، انھن ۾ ٿوري کن جينياتي معلومات هوندي آهي، جيڪا ڊي اين اي يا آر اين اي ٿي سگھي ٿو، جيڪو پروٽين جي ڪيپسول ۾ وڪوڙيل هوندي آهي، گھڻو ڪري گهڻي ننڍي سائز جا آهن، ڏھ نينو ميٽر جي اسڪيل، پيماني تي پر ڪجھ حيران ڪندڙ حد تائين وڏا بہ آهن، پر پنھنجي بقا ۽ اڳتي ڦهلڻ ۽ وڌڻ جي لاءِ هي سڀ پنھنجي ميزبان جا محتاج آهن، 
اسانجو خيال آهي تہ جڏهن کان زندگي رهي آهي، يا رهيا آهن، ڇو؟ ڇوجو هي بيڪٽيريا، آرڪيا ۽ يوڪاريوٽ سڀئي کي انفيڪٽ متاثر ڪري ڇڏيندا آهن، ۽ ڇوجو هي ساڌا آهن انڪري خيال آهي تہ زندگي سان گڏ گڏ ئي هي تبديل ٿيندا رهيا آهن يا شايد پهرين خليي کان بہ پهريان هئا، پر فاسلز کان سواءِ انجي باري ۾ سوالن جا جواب ڪيئن معلوم ڪيا وڃن؟ هي شعبو پيليو وائرولوجي جو آهي.

پيليو وائرولوجي اڃان هاڻي نئي فيلڊ آهي، هي سائنس جي هڪ ٻئي ۽ اڀرندڙ شعبي، جينومڪس، کانپوءِ شروع ٿيو آهي، پراڻي وائرس جي اڀياس جي لاءِ ان جي ميزبان جي جينوم جي اڀياس ڪئي ويندي آهي، ڪئين؟ ان جي لاءِ پهريان اهو ڏسون ٿا تہ وائرس ڪم ڪيئن ڪندو آهي، وائرس کي پنھنجي ميزبان خلئي کي متاثر ڪرڻو آهي تہ جيئن انجي مشينري کي پنھنجي مقصد لاءِ استعمال ڪري سگهي، هي ان خليي جي مشينري کي هائيجيڪ، اغوا ڪري وٺندو آهي، تہ جيئن پنھنجي پاڻ کي اڳتي وڌائي سگھي، ان ميزبان خلئي کي وڌيڪ وائرس پيدا ڪرڻا پوندا آهن، جيڪو پوءِ ٻاهر نڪري وڌيڪ خليا ڳولھا ڪندو آهي، ان عمل ۾ ڪيترا ڀيرا هي ڌار الڳ پوري طرح ناهي ٿيندي ۽ ڪيترا ڀيرا وائرس جو جينوم پنهنجي ميزبان خلئي ڊي اين اي ۾ نشان ڇڏي ويندو آهي، جيڪر هي ميوٽيشن، ڦير گهير اهڙي نہ هجي جيڪا خلئي کي ماري ڇڏي تہ ھي معلومات ان ۾ هميشه جي لاءِ باقي رهجي ويندي، جيڪر هي ڪنھن اهڙي خلئي ۾ ٿي وڃي جيڪو اسپرم يا بيضا ٺاهيندو آهي، تہ وائرس جو هي جينوم اڳئي نسل تائين 
هليو ويندو، هي ننڍڙي معلومات ان وائرس جو فوسل، پنڊ پهاڻ آهي، معلومات جي ان قديم ٽڪڙن سان اسان اهو معلوم ڪري سگهون ٿا تہ وائرس ڪيترا پُراڻا هيا، انجي عمر جو ڪيئن پتو لڳندو آهي؟ اهو ان طرح تہ، وائرس پنهنجي پاڻ کي عام طور تي تيزي سان بدليندا آهن، ۽ خالي ڪجھ سو سال ۾ پنھنجي پاڻ کي بلڪل تبديل ڪري چڪا هوندا آهن، پر جيڪڏهن انھن جو ڊي اين اي ڪنھن ميزبان ۾ رهجي وڃي تہ اهو ميزبان ايتري تيزي سان ناهي بدلجي سگهندو، انجي ڦير گهير جي رفتار وائرس جي مقابلي ۾ گھڻي سست هوندي آهي، ان سان پراڻا وائرسز جي سڃاڻپ، جيڪا هاڻي ناهي رهي، ڪرڻ ممڪن آهي 
  
جيڪڏهن ٻہ الڳ جانورن ۾ هڪئي وائرس جو ڊي اين اي سيڪيونس ملي وڃي تہ انجو مطلب هي تہ ان وائرس انھن ٻنھي جي عام عنصر کي متاثر ڪيو هو، ۽ هي فاسل هاڻ ٻن الڳ جڳهن تي ڏيکارجي رهيو آهي، انجي مثال سرڪووائرس جي جيڪو وائرس جو هڪ گروپ آهي، ۽ ڪتن جي پيٽ جي خرابي جو ڪارڻ بڻبو آهي، پھريان خيال هو تہ ان وائرس جي پنھنجي عمر پنج سو سال جي آهي، پر جڏهن ان وائرس جا فاسل نہ صرف ڪتي ۾ بلڪ ٻلين ۾ ۽ پانڊي ۾ بہ مليا جنھن جو مطلب هي تہ ھي وائرس گهٽ ۾ گھٽ ايترو پراڻو آهي جو انهن جي عام عنصر کي ان متاثر ڪيو هو، جيڪي پوڻا ست ڪروڙ سال اڳ جي ڳالھ آھي 
سڀ کان پراڻا وائرس ڪهڙا مليا؟ 2011ع ۾ هڪ اڀياس براڪووائرس جي تاريخ کي ڏٺو جيڪو رڍ کي بيماري ڪندو آهي، انکان پتو پيو تہ گهٽ ۾ گهٽ ڪاربو نيوفرئيس دور تائين يعني ايڪٽيهه ڪروڙ سال اڳ جو آهي، 2009ع ۾ مماليا ۾ پاتي ويندڙ هڪ جين سي جي آئي اين ون ملي، هي جين تيرھن کان ارڙهن ڪروڙ ورهين پراڻي آهي، ۽ هي جين وائرس کان آئي هئي، ڇوجو هي آر اين اي جي ريٽرو وائرس جهڙي هئي، يعني هڪ وقت ۾ مماليا جي عنصر کي ٿيڻ واري بيماري کان بچيل جين هاڻ دنيا جي تقريبن مماليا جاندارن ۾ موجود آهي، ان وقت اسانجي ڊي اين اي جو اٺ سيڪڙو حصو اهو آهي جيڪو ڪنھن طرح وائرس کان آيو آهي 
سائنس جي ان نئي شعبي سان اسان وائرس جي تاريخ جي پوئين  ڪجھ ڪروڙ سال کان تہ واقف هاڻي ٿي رهيا آهيون، پر انھن وائرسز جو آخر شروعات اربين ورهين پهريان ڪٿان کان ٿئي؟ 
هاڻ انجي لاءِ ڪجھ مختلف نمونا موجود آهن 
پهريون نمونو وائرس فرسٽ ماڊل آهي، ان موجب ڇوجو وائرس خلياتي زندگي جي مقابلي ۾ ان قدر ساڌا آهن تہ ھي خلياتي زندگي کان پهريان هئا، ۽ پهرين هڪ خلوي زندگي کان پراڻا آهن، خلياتي زندگي کان پھريان زندگي پنهنجي پاڻ  جون ڪاپيون بنائڻ واري ساڌن يونٽس تي لاڳاپيل هئي، جيڪا گهڻو ڪري خالي آر اين اي تي هو، زندگي جي پيچيده شڪل جڏهن شروع ٿي تہ انھن پنهنجو شڪار ان خلياتي زندگي کي بنائڻ شروع ڪيو 

ٻيو نمونو ايسڪيپ هائپو ٿيسز آهي، ان موجب وائرس خلياتي زندگي کانپوءِ آيا ۽ هي ان خلياتي زندگي کان الڳ ٿيڻ واري جينز آهن، اسانجي جينوم ۾ ٽڪڙا آهن جيڪي پنھنجي پاڻ کي ڪاپي پيسٽ ڪري وٺندا آهن، ڪجھ ماهرن جو خيال آهي تہ انھن ۾ جيڪڏهن ڪو ٽڪڙو پنھنجي ويجهو هڪ پروٽين جو چادر بنائي سگهي تہ اهو ان خليي کان الڳ ٿي سگھي ٿو ۽ وائرس بڻجي سگھجي ٿو 
ٽيون نمونو وڏا وائرسز کي ڏسي ڪري بڻايو ويو آهي، انھن وڏن وائسرز کي پھريون ڀيرو 2003ع ۾ دريافت ڪيو ويو، ۽ هي ميمي وائرس چورائبا آهن يعني جراثيمن جي نقل ڪرڻ وارا وائرس، وائرس جي درجي جي حساب سان هي گهڻا وڏا آهن ۽ انھن جو سائز 750 نينو ميٽر آهي، ايستائين جو ننڍا بيڪٽيريان کان بہ وڌيڪ سائز جا، هي وائرس صرف هڪ خلوي اميبا کي متاثر ڪندا آهن، ان ميمي وائرس ۾ عام وائرس کان گهڻا وڌيڪ جينز هوندا آهن جن مان ڪجھ اهڙا بہ آهن جيڪي پروٽين بڻائي سگهن، ٻين وائرسز ۾ ايئن ناهي هوندو پر انھن سڀني جينز جي باوجود انھن کي پنھنجي نسل
هي جينز انھن ۾ ڇو؟ ڪجھ سائنسدانن جو خيال آهي تہ پهريان وائرس وڏا ۽ پيچيده 
هوندا آهن، ۽ خلياتي زندگي جي طرز تي انھن جي زندگي بہ پيچيده هوندي هئي، پر جڏهن انھن کي پنهنجي زندگي جو نظام هلائڻ جي لاءِ ميزبان ملي ويا، شروع ۾ انھن جو واسطو باهمي فائدو جو رهيو پوءِ هي گڏيل واسطي ۾ بدلجي ويو، جنھن طرح انجو جڳار پنهنجي ميزبان تي ٿيڻ لڳو، ان طرح انجي پنهنجي صلاحيتون هلڪي ٿيڻ شروع ٿي ويون، ۽ انجي پيچيدگي گهٽ ٿيڻ شروع ٿي وئي، هي ريگريسو نمونو آهي پر هي نمونو وڌيڪ مشهور ناهي ڇوجو متبادل خيال هي آهي تہ ميمي وائرس جا وڌيڪ جينز اهوئي آهن جو هي ڪنھن ميزبان جا وٺي ڪري ڀڄي ويا. 

هاڻي انکان اڳيون وڏو سوال، ڇا وائرس زندھ آهن؟ انجو جواب پيليو وائرولوجي کان شايد ملي وڃي، ڪجھ سائنسدان انکي هلڪو زندھ تصور ڪندا آهن جڏهن تہ ڪجھ انھن کي زندگي جي وڻ ۾ جڳھ ڏيڻ جي حق ۾ آهن پر ان سوال جو واسطو انکان آهي، تہ آخر زندگي جي تعريف ڇا آهي، زندگي اها آهي جيڪي پنهنجي نسل اڳتي وڌائي سگهي، پنھنجي لاءِ توانائي جو بندوست ڪري سگھي، پنھنجي خيلن جي اندر مستقل ماحول بڻائي سگهي ۽ ارتقاء ڪري سگھي، وائرس پنهنجي نسل اڳتي وڌائي سگھن ٿا، پر ڪنھن جو سهارو کپي، ارتقاء ڪري سگھن ٿا پر انھن وٽ توانائي پيدا ڪرڻ جو ڪو ذريعو ناهي ۽ پنهنجي اندروني ماحول کي ڪنٽرول ڪرڻ جو طريقو ناهي، ان لاءِ هي زندگي جي شاخ تي بہ ناهين پر انجي ويجهو وڪوڙيل ڏانڌ آهن انھن جو زندگي سان گڏ گهرو واسطو ضرور آهي


الرجي

الرجي
”دريا خان“

 الرجي خالي جسم ۾ خارش ٿيڻ جو نالو ناهي، بلڪ ٻين بيمارين جيان انساني جسم تي لڳڻ واريون عام بيمارين مان هڪ آهي، ڇوجو جينياتي خرابي سبب قوت معدافت ڪمزور پوڻ جي سبب ٿيندي آهي، انکي ائين بہ سمجھي سگھجي ٿو تہ ٻاهرن مادن جي طرف کان حملو ٿيڻ سبب قوت معدافيت جي ردعمل جو نالو الرجي آهي، انجي وجھ بڻجڻ وارا ٻاهران مادا يا پروٽين ٻاهريون شيون کي الرجين چئبو آهي، الرجين کائڻ پيئڻ جي شين، گھريلو جانورن يا وري گلن ۾ پاتيون وينديون آهن، الرجين ٻارن وڏن ڪنھن بہ عمر جي ماڻھن تي حملو ڪري سگھي ٿي، ۽ ردعمل طور انساني جسم ۾ سوڄ، خارش، نڇون ۽ جسماني ڌاڻا ٿيڻ عام هوندو آهي 
جيئن تہ ااسانجي جسم ۾ هڪ خاص نظام موجود آهي جيڪو حملو ڪندڙ جراثيمن جي خلاف اسانجي جسم جي حفاظت ڪندو آهي، الرجي جي مريضن ۾ هي مدافعتي نظام ضرورت کان وڌيڪ گهڻائي سان حرڪت ۾ اچي ويندو آهي، مثال جي طور اسانجي فضا ۾ دز جا خوردبيني ڪيڙا، فنگس نباتات خليا ۽ مئل ڪيڙن جا جسماني حصا ۽ ٻيون گهڻيون شيون موجود هونديون آهن، جڏهن اسان ساھ کڻندا آهيون تہ انھن منجھان ڪجھ ڀاڱو اسانجي ڦڦڙن ۾ بہ هليو ويندو آهي، جن کي هوا ۾ پاتا ويندڙ الرجنز چيو ويندو آهي، انھن شين جي ڦڦڙن ۾ وڃڻ تي گھڻن ماڻھن جو جسم   ايرواليعرجن گهڻي ڀاڱي رد عمل ظاهر ناهي ڪندو، پر جن ماڻھن کي ان ۾ موجود ڪنھن شيء کان الرجي هجي انھن جو معدافيتي نظام غيرمعمولي شديد سان حرڪت ۾ ايندو آهي، اسانجي معدافيتي نظام جو غير معمولي ردعمل ظاهر ڪرڻ ۾، ٻہ شيون گهڻو اهم ڪردار ڪنديون آهن جن مان پهريون خانداني ۽ ٻيو ماحول آهي، اسانکي گھڻيون خاصيتون ۽ بيماريون پنھنجي والدين ۽ ابن ڏاڏن کان ورثي ۾ بہ ملنديون آهن، جيئن تہ ڪجھ ماڻھون جو مشاهدو آهي تہ الرجي جي گھڻن مريضن کي رت واري رشتي ۾ الرجي جون بيماريون هڪجهڙيون هونديون آهن انجو ٻيو واسطو ماحول سان آهي جيڪي الرجي کي سگھارو ڪندو آهي، 
فرضن جي هڪ ماڻهون جو جينز ڪنھن خاص الرجن جي خلاف غير معمولي ردعمل ظاهر ڪندڙن آهن، جيڪر اهو اهڙي ماحول ۾ رهندو آهي جتي اهو الرجن موجود ناهي، تہ ان ۾ ان الرجي جي علامت ڪڏهن ظاهر نہ ٿينديون پر اهو جيئن ئي اهڙي ماحول ۾ ويندو، جتي اهو الرجن موجود آهي، تہ انکي ان جي وجھ سان مسئلا پيش اچڻ شروع ٿي ويندا، مثال هڪ ماڻهون کي ڪنھن خاص پولن کان الرجي آهي، اهو مخصوص مھينن ۾ جيئن ئي ڪراچي ايندو تہ انکي الرجي ٿي ويندي، ڪجھ ماڻھن کي هڪ کان وڌيڪ بہ الرجيز بہ هجن ٿيون، جيڪر انکي ڪنھن ٻئي ماحول ۾ ان سان ملندڙ جلندڙ الرجن ملندو تہ بہ انکي الرجي ٿي ويندي جنھن کي الرجنز جو” ڪراس ري ايڪشن“ چيو ويندو آهي. 
 پاڪستان ۾ سڀ کان عام الرجي ڊسٽ مائٽ جي آهي، انکان سواءِ ڪڻڪ جي ويجھو ۽ فنگس جي ولولي وچ الرجي بہ گهڻي عام آهي، الرجي جي مريض کي سڀ کان پهريون مشھور اهو ڏنو ويندو آهي تہ اهو ان خاص الرجن کان پري رهي، جنھن سان انکي الرجي هجي، ڊرگ الرجي ۽ فوڊ الرجي جي صورت ۾ تہ انکان بچڻ گھڻي ڀاڱي ممڪن آهي، پر ساھ جي الرجي ۾ گھڻو ايئن ممڪن نٿو هجي، ان ۾ ٻيو مرحلو علاج آهي، جيڪو هر مريض ۾ انجي ڪيفيت، مرض جي تاريخ ۽ علامتن موجب مختلف هوندو آهي، انکي سڀ کان پهريان اهڙيون دوائون ڏنيون وينديون آهن، جن وسيلي انکي تڪيلف ڏيڻ واريون علامتون ختم ٿي وڃن، ۽ نڇ اچڻ ۽ نڪ وهڻ بند ٿي وڃي، الرجي جي صورت ۾ علاج جو وڏو مقصد انجي ڪوالٽي آف لائيف کي سٺو بنائن هوندو آهي، 
هڪ فرد کي پڙهڻو بہ آهي ۽ انجي شوشل لائيف بہ آهي، ۽ انکي ڪم ڪار بہ ڪرڻو هوندو آهي، جيڪر علامتون جاري رهن تہ سڀ ڪجھ نٿو ڪري سگھي، جڏهن تہ انکان ڇٽڪارو ٿيڻ کانپوءِ زندگي سٺي ٿي ويندي آهي، ڪجھ مريضن کي الرجي ٽيسٽنگ جي ضروت هوندي آهي، انجي لاءِ ويڪسن بہ تيار ڪئي ويندي آهي، جيڪا انجيڪشن جي صورت ۾ هجي ٿي، جيڪر مريض انکي لڳاتار لڳرائي تہ ويجھو ويجهو 70 سيڪڙو انجون علامتون ختم ٿي وينديون آهن، پر ان ڳالھ جو امڪان هوندو آهي تہ ڏھ کان پندرهن سال کانپوءِ ٻيهر واپس اچي، ايئن جو ٻيھر علاج جي ضرورت پوندي آهي، ان علاج جو مقصد معدافيتي نظام کي ان ڳالھ تي تيار ڪرڻو هوندو آهي تہ اهو الرجنز کي ٻاهريون دشمن سمجهڻ ڇڏي ڏئي ۽ انھن خلاف غير معمولي ردعمل بند ڪري ڏئي

فوڊ الرجي

فوڊ الرجي ۾ کائڻ پيئڻ وسيلي جسم ۾ ڪو اهڙو پروٽين داخل ٿي ويندو آهي، جنھن کي جسم قبول ناهي ڪندو انجو ردعمل ظاهر ٿيڻ شروع ٿي ويندو آهي، مثال طور گھڻن ماڻھن کي آنا کائڻ کانپوءِ الرجي کي منھن ڏيڻو پوندو آهي، جڏهن تہ ٻارن ۾ پاتي ويندڙ فوڊ الرجي جي سڀ کان عام قسم مونڳيرن سان ٿيڻ واري الرجي آهي، فوڊ الرجي جون علامتون، سوڄ، ڌاڻا، الٽي ڪراهت ٿڪاوٽ جهڙيون علامتون شامل آهن، ڪنھن بہ ماڻهون کي اهو سمجھڻ ۾ وقت لڳندو آهي، تہ رد عمل فوڊ الرجي جي وجھ سان آهي، جيڪر اوهانکي بہ ڪنھن غذا کي کائڻ کانپوءِ گھڻي ردعمل کي منھن ڏيڻو پئجي تہ ڊاڪٽر سان رابطو ڪجي، فوڊ الرجي جو علاج ناهي احتياطي تدابيرون اپنائي يعني جن شين کان ٿيندي آهي اهوئي نہ کائڻ گهرجن ۽ متاثر ماڻھون بہ نہ ڏيڻ گھرجن

وڌيڪ سنڌي ٻوليءَ ۾ دلچسپ سائينسي معلوماتي وڊيوز ڏسڻ جي لاءِ سائنس جي دنيا يوٽيوب چينل کي سبسڪرائيب ڪريو.

معدافيتي نظام، قوت معدافيت

معدافيتي نظام، قوت معدافيت
”دريا خان"

بيماريون پکڙندڙ جاندارن منجھان انسان بہ شامل آهي، انکان سواءِ گھڻي ڀاڱي خطرناڪ بيڪٽيريا، وائرس بہ آهن جيڪي الرجي زھريلن شين تي مشتمل آهن، جيڪي هوميو اسٽيسز جي لاءِ خطرناڪ ثابت ٿيندا آهن، بيڪٽيريا، وائرس ۽ مائيڪروبز اسانجي جسم جي نظام کي نقصان پهچائيندا آهن، جن کي اڃان تائين پورو قابو ۾ تہ ناهي ڪيو ويو، پر سٺي ڳالھ اها آهي تہ اسانجو معدافيتي نظام انن سان جنگ جاري رکندو آهي، اهڙو نظام جيڪو جسم ۾ بيماريون پيدا ڪرڻ کان روڪيندو آهي، جڏهن بہ ڪو بيڪٽيريا، وائرس، پروٽوزووا، پيراسائيٽ اسانجي جسم ۾ داخل ٿيندا آهن تہ هو پنھنجي تعداد وڌائڻ جو ڪم ڪندا آهن، جيڪي انفيڪشن ڦهلائيندا آهن ۽ خلين کي تباھ ڪرڻ کانپوءِ بيماري ڦهلائي ڇڏيندا آهن، ۽ ڪينسر جهڙيون گهڻيون بيماريون ڦهلائيندا آهن ان عمل کي روڪڻ جي لاءِ اسانجو فطري معدافيتي نظام اڳڀرو ڪم ڪندو آهي 

اسانجي جسم جا گھڻا سيلز جيڪي غيرمعياري مادن جراثيمن کي روڪڻ واسطي پوري ڪوشش ڪندا آهن، جن ۾ رت جا اڇا سيلز، اينٽي باڊيز، لمفيٽڪ سسٽم، تري، بون ميرو، نظام تڪميل ۽ جهڙا ٻيا شامل آهن، جيڪي سڀ بيڪٽيريان، وائرسن جي خلاف پنھنجو پنھنجو فرض نڀائيندا آهن، جيئن تہ رت جا اڇا سيلز جن کي ليڪو سائيٽس بہ چئبو آهي، رت وسيلي اسانجي جسم جي ٽشوز تائين پهچندا آهن، ۽ ٻاهران کان ايندڙ بيمارين پکيڙيندڙ مادن جراثيمن کي بيماري ڦهلائڻ کان روڪيندا آهن ۽ دفاع ڪم ڪندا آهن. 
اينٽي باڊيز هي ٻاهران کان ايندڙ مادن تي موجود اينٽي جنز کي سڃاڻيندا آهن ۽ پروٽينز جي گروپ کي هوشيار ڪندا آهن ۽ جراثيم کي ماريندا آهن، جنھن کي نظام تڪميل ڪمپليمينٽ سسٽم چئبو آهي 

 لمفيٽڪ نظام هي جسم ۾ موجود ٽيوبز جو ڳجهو نيٽ ورڪ هوندو آهي، هي سسٽم نوڊز، لمف ويلسز ۽ ليمفو سائيٽس جو ٺهيل هوندو آهي، لمف نوڊز انھن مادن کي پڪڙيندو آهي، ۽ لمف ويلسز ۾ موجود تحليل جنھن کي لمف چئبو آهي، ان وسيلي انفيڪٽيڊ سيلز تائين پهچائيندو آهي ان ۾ موجود سيلز ليمفو سائيٽس انھن غيرمعياري جراثيمن سان گڏ ملي وڙهندا آهن هي گروپ لمفيٽڪ سسٽم مختلف ڪم ڪندي آهي جيڪي جسم جي تحليل جو توازن رکندو آهي، بيڪٽيريان خلاف ري ايڪشن ڪندو آهي، ڪينسر سيلن کي قابو ڪندو آهي، سيل جي هر ان حصي سان جڙيل هوندو آهي جيڪو بيماري ڦهلائڻ ۾ اهم ڪم ڪندا آهن. 
 ليمفوسائيٽس جي پاڙون بون ميرو کان شروع ٿينديون آهن ڪجھ وقت اتئي گذاريندا آهن، ۽ B لیمفوسائٽس ۾ تبديل ٿيندا آهن ڪجھ ليمفو سائيٽس”ٿھاس گلينڊ thymus gland“ ۾ وڃي T ليمفوسائيٽس ۾ تبديل ٿيندا آهن ۽ رت وسيلي پوري جسم ۾ دورو ڪندا آهن 

 بي B ليمفوسائيٽس lymphocytes
انھن جي مٿان خاص قسم جا ريسيپٽرز موجود هوندا آهن، جڏهن بيڪٽيريا، وائرس ۽ ٻيا مائيڪروبز حملا ڪندا آهن تہ انھن خلاف اينٽي باڊيز بڻائيندا آهن، هي اينٽي باڊيز جسم ۾ موجود رهندي آهي 

ٽي T ليمفوسائيٽس lymphocytes
هي سيلز اينٽي باڊيز جو پيڇو ڪندي انفيڪٽيڊ خلين کي پڪڙيندا آهن ۽ پنھنجي اندر ڳهي، ڳئتي وٺندا آهن، ۽ انجو ميمري سيل بڻائي ڇڏيندا آهن، مستقبل ۾ جيڪر ٻيهر ڪو بہ بيڪٽيريا حملو ڪندو آهي تہ سيل ۾ موجود ميمري سيلز انکي سڃاڻي وٺندا آهن ۽ بيماري پکيڙڻ کان روڪيندا آهن، جيئن چڪن پاڪس جي بيماري هڪ ڀيرو ٿي وڃي تہ ٻيهر انجو خطرو ناهي هوندو. 

معدافيتي نظام ٽن طرح جو ٿي سگهي ٿو

قدرتي معدافيتي نظام Innate Immune System 
جڏهن ڪو انسان يا جانور پيدا ٿيندو آهي تہ فطري ئي معدافيتي نظام موجود هوندو آهي جهڙوڪ جسم جي کل، جڏهن بہ ڪو جراثيم حملو ڪندو آهي تہ ھي جراثيم کي داخل ٿيڻ کان روڪيندي آهي 

اپنائيندڙ معدافيتي نظام Adaptive Immune System 
جيئن جيئن انساني واڌويجھ ٿيندي آهي تہ انجو معدافيتي نظام وڌيڪ طاقتور ٿيندو آهي ۽ جڏهن بہ ڪا بيماري ٿيندي آهي تہ ويڪسين وسيلي انجي معدافيتي نظام کي مظبوط ڪيو ويندو آهي ۽ بيماري کي وڌيڪ ڦھلجڻ کان روڪيندو آهي 

غير فعال معدافيتي نظام Passive Immune System 
هي معدافيتي عمل ڪجھ عرصي لاءِ ڪم ڪندو آهي جيئن تہ ماءُ ڪنھن بيماري جو شڪار ٿئي تہ کير ۾ موجود اينٽي باڊيز ٻار کي بيماري لڳڻ کان روڪيندي آهي

Sunday, 9 December 2018

"ڪيلشم Calcium"

"ڪيلشم           Calcium"
حصو ٻيو

"اصغر ساگر"

قد وڌائڻ ۾ ڪيلشم جو ڪردار :-
ھڪ نئين ڪتاب جي مصنف ”بين ڪوٽس“ پنھنجي خيالن جو اظھار ڪري ٿو تہ ڪھڙي طرح دنيا جي ھن قوم کير - ڏھي ۽ پنير جو استعمال ڪري پنھنجو قد وڌايو ۽ رشڪ جوڳي قوم بنجي وئي. بي بي سي جي رپورٽ مطابق ڊچ قوم جي کير - پنير ۽ ڏھي صرف روز جي خوراڪ ناھي پر قومي علامتي حيثيت رکي ٿي. سون سالن تائين جڏھن نيڌرلينڊ جي ماڻهن پنھنجي آزادي جي جنگ وڙھي پنھنجي ڌرتي کي آزاد ڪرايو تہ انهن کي گاھ سان زرخيز ڌرتي ملي جاڏي ڪاڏي ساوڪ ملي ۽ گنج چراگاھ مليا. انهن ھزارين چوپايا جانور پاليا. کير ايترو عام ٿي ويو جو جھڙوڪر پاڻي کان جهجهو لڳو پئي. کير پيئندڙن کان کير وڌي ويو جو کير مان ڏھي - پنير ۽ مکڻ ٺاھڻ لڳا. ائين ڊچ قوم ۾ پنير اھم حيثيت ٺاھي ورتي ۔ وڏي مقبوليت ماڻي ۽ عام استعمال ۾ اچي ويو. تقريبن ڏيڍ صدي پھرين ڊچ قوم يورپ ۾ سڀ ننڍي قد واري قوم ھئي پر پوين ڏيڍ سو سالن کان انهن پنير ۽ کير جو خوب استعمال ڪيو پر اڄ ڊچ قوم نہ صرف يورپ کان پر دنيا جي سڀني قومن کان  قداور قوم آھي. نيدر لينڊ ۾ عورتن جو سراسري قد 5 فٽ 7 انچ ۽ مردن جو سراسري قد 6 فٽن کان مٿي آھي. ماھرن مطابق ان سموري ڪارفرما ۾ ڊيري مصنوعات جو وڏو عمل دخل آھي. نيدرلينڊ ۾ کير مان ٺھندڙ شيون آمريڪا - برطانيہ ۽ جرمني جي ڀيٽ ۾ 25 سيڪڙو وڌيڪ واپرايون وڃن ٿيون. ھن ملڪ جو مقبول ترين ناشتو پنير - بريڊ ۽ کير آھي. صبح جي وقت ماڻھو ريل گاڏين ۾ سفر ڪندي ماڻھو پنير ۽ کير مان ٺھيل شيون کائيندي نظر اچن ٿا. جڏھن اسان مٿئين عنوان تي نظر رکون ٿا تہ اسان کي خبر پوي ٿي تہ ڪيلشم قد وڌائڻ ۾ اھم ڪردار ادا ڪري ٿي ڇوجو ڪيلشم ھڏن جي نشونما کي فروغ ڏئي ٿي جنھن جي ڪري قد وڌڻ جي اوسر ۾ ڪابہ رڪاوٽ نٿي رھي. ماضي ۾ سنڌي گهرن ۾ مائرون ڄمندي ٻار کي مکڻ جو دڪو وجهنديون ھيون جنھن جا مثبت اثر زندگي جي آخر تائين رھندا ھيا ۽ ڄمندي ٻار جي ماء کي سچي گھ ۾ مختلف شين جي چورن ٺاھي ڏني ويندي ھئي يا روز بصري کارائي ويندي ھئي جنھن سان عورت جي جسم ۾ حيض جو زھريلو مادو خارج ٿي ويندو ھو ۽ صحتمند ٿي ويندي ھئي پر ھاڻي اسان جي سنڌي سماج ۾ کير مکڻ کائڻ واري روايت ختم ٿي وئي سڄو ڏينھن مالوند گهرن ۾ چانھ جا ٻاٽا ڪڙھن ٿا پيا. قد وڌائڻ لاء جتي ڪيلشم ضروري آھي اتي ٻار جي ڄمندي ان کي خشڪ گرم ۽ گرم خشڪ شين کان پاسو ڪرائڻ کپي ڇوجو ٻار جو ھڏ ڪمزور ٿيندو آھي ان جي گرم شين جي استعمال ڪرڻ سان ھڏين جي نشو نما رڪجي وڃي ٿي نتيجي طور ٻار جي قد ۾ رڪاوٽ جا امڪان اچي وڃن ٿا ۽ ٻار سدائين ڪمزور رھي ٿو.

ڪئلشم جي کوٽ جي ڪري پيدا ٿيندڙ عارضا :-

خشڪ چمڙي :-
بائپوسلڪيميا ۽ ڪيلشم جي کوٽ جي ڪري چمڙي خشڪ ٿي وڃي ٿي ۽ وارن ۾ ٻڦو اچو وڃي ٿو. ڪئلشم جي کوٽ جي ڪري ايگزيميا ۔ تر ۔ موھيڙا ۽ ٻيا عارضا جنم وٺن ٿا.

ٿڪ :-
جڏھن جسم ۾ جلدي ٿڪ ٿئي تہ سمجهجي تہ ڪيلشم جي کوٽ آھي. ڪيلشم سان ڀرپور غذائن کي استعمال ڪري سستي ۽ ٿڪ کي ختم ڪري سگهجي ٿو.

ذھني دٻاء :-
مزاج کي ٺيڪ رکڻ لاء ڪيلشم جو استعمال ضروري آھي. ڪئلشم ۾ اھڙا عنصر آھن جيڪي ذھني دٻاء کان بچائن ٿا ۽ سڪون ڀريو احساس ڏين ٿا.

ننڊ نہ اچڻ :-
رات جو سڪون جي ننڊ نہ اچي ۽ بي چيني ھجي اھا ڪيلشم جي کوٽ طرف اشارو ڪري ٿي. اھڙي حالت ۾ ڪئلشم استعمال ڪرڻ کپي ڇوجو ڪئلشم ۾ اھڙا ھارمون ٿين ٿا جيڪي ننڊ ڏيڻ ۾ مدد ڏين ٿا.

اڪثر بيمار ٿيڻ :-
اڪثر بيمار رھڻ ڪئلشم جي کوٽ طرف اشارو آھي ڇوجو جسم قوت مدافعت جي کوٽ ٿي وڃي ٿي ان ڪري ڪئلشم جي غذائن جي استعمال سان جسم کي ڪئلشم ملي ٿي ۽ قوت مدافعت وڌي وڃي ٿي.

ننھن جو ٽٽڻ :-
ننھن جو ڀرڀرو ٿيڻ ۔ ٽٽڻ ۽ اڇو نظر اچڻ ڪيلشم جي کوٽ آھن ڇوجو ننھن کي بہ ڪئلشم جي ضرورت پوي ٿي.

ڳيھڻ ۾ تڪليف :-
جيڪڏھن ڳيھي نہ سگهڻ جي شڪايت ھجي تہ اھا ڪيلشم جي کوٽ آھي. ڪيلشم جي کوٽ جي ڪري ڳلي ۽ پٺن جو تعلق ٽٽي وڃي ٿو ۽ ڪنھن شي کي کائڻ ۽ ڳيھڻ ۾ تڪليف کي منھن ڏيڻو پئجي وڃي ٿو.

ڏندن جو درد :-
اسان جي جسم وڌيڪ ڪيلشم ھڏين ۽ ڏندن ۾ ڪٺي ٿئي ٿي. ڪئلشم جي کوٽ جي ڪري ڏندن جو درد ۔ ڏندن ۾ ڪيڙو ۽ ٻيون بيماريون لڳي سگهن ٿيون.

پٺن جو درد
ڪئلشم جي ڪري پٺا مضبوط رھن ٿا ۽ جڏھن ڪيلشم ۾ کوٽ ٿئي ٿي پٺن جو درد مستقل ٿي وڃي ٿو

ھلندڙ